بیشتر موتورهای الکتریکی که در صنعت از کار میافتند، قربانی گرمای بیش از حد ناشی از اضافهبار، قطع یک فاز یا راهاندازی طولانی میشوند. رله حرارتی یا همان بیمتال، قطعهای است که جریان موتور را بهطور دائم زیر نظر دارد و پیش از آنکه سیمپیچها آسیب ببینند، مدار فرمان کنتاکتور را قطع میکند. در این بخش از فروشگاه برق و صنعت شاهین، انواع رله حرارتی بیمتال و الکترونیکی از برندهایی مانند اشنایدر، زیمنس و جنرال الکتریک گرد آمده است تا بتوانید بر اساس جریان موتور و نوع کنتاکتور، مدل مناسب را انتخاب کنید.
رله حرارتی چیست و چگونه کار میکند؟
رله حرارتی از سه تیغه دوفلزی تشکیل شده است که هر کدام در مسیر جریان یکی از فازهای موتور قرار دارند. این تیغهها از دو فلز با ضریب انبساط متفاوت ساخته شدهاند؛ وقتی جریان موتور از حد تنظیمشده بیشتر شود، تیغهها گرم میشوند، خم میشوند و مکانیزم قطع را آزاد میکنند. در این لحظه کنتاکت بسته رله (ترمینالهای ۹۵ و ۹۶) باز میشود، بوبین کنتاکتور بیبرق شده و موتور خاموش میشود. همزمان کنتاکت باز (ترمینالهای ۹۷ و ۹۸) بسته میشود و میتواند یک چراغ یا آلارم خطا را روشن کند.
نکته مهم این است که این رله خودش جریان اصلی موتور را قطع نمیکند، بلکه با فرمان به کنتاکتور این کار را انجام میدهد. به همین دلیل همیشه همراه با یک کنتاکتور نصب میشود و مجموعه این دو، یک راهانداز کامل موتور را تشکیل میدهند.
رله حرارتی از موتور در برابر چه چیزی محافظت میکند؟
وظیفه اصلی این قطعه حفاظت در برابر اضافهبار تدریجی است؛ مثلاً وقتی یک پمپ زیر فشار زیاد کار میکند یا یاتاقانهای یک فن در حال خرابی است. بیشتر مدلهای امروزی مکانیزم دیفرانسیلی دارند و در صورت قطع یک فاز، که باعث افزایش جریان در دو فاز دیگر میشود، سریعتر عمل میکنند. بیمتال در برابر قفل شدن روتور و طولانی شدن زمان راهاندازی هم از موتور محافظت میکند. اما در برابر اتصال کوتاه عمل نمیکند و مدار حتماً باید یک فیوز، کلید مینیاتوری یا کلید اتوماتیک مناسب در بالادست داشته باشد.
انواع رله حرارتی
رلههای اضافه بار را میتوان بر اساس فناوری ساخت و روش نصب دستهبندی کرد.
رله حرارتی بیمتال (الکترومکانیکی)
رایجترین و اقتصادیترین نوع است که بدون نیاز به تغذیه جداگانه کار میکند. سری LRD اشنایدر و سری 3RU زیمنس نمونههای شناختهشده این دستهاند. برای مثال میتوانید مشخصات و خرید رله حرارتی جنرال الکتریک سری RT مدل RT1M را هم بررسی کنید. این رلهها معمولاً دارای جبرانسازی دمای محیط هستند تا گرمای داخل تابلو باعث قطع بیمورد نشود.
رله حرارتی الکترونیکی
در نوع الکترونیکی، جریان بهجای تیغه دوفلزی توسط ترانسهای جریان داخلی اندازهگیری و با یک مدار الکترونیکی پردازش میشود. این مدلها محدوده تنظیم وسیعتر، دقت بالاتر، تلفات حرارتی کمتر و تشخیص دقیق عدم تعادل فاز دارند و بسیاری از آنها از خود جریان موتور تغذیه میشوند. برای موتورهای بزرگتر، قیمت رله حرارتی الکترونیکی اشنایدر ۶۰ تا ۱۰۰ آمپر مدل LR9D5367 را ببینید و برای جریانهای بالاتر میتوانید برای خرید بیمتال اشنایدر ۱۳۲ تا ۲۲۰ آمپر مدل LR9F5371 اقدام کنید.
نصب مستقیم یا نصب جداگانه
بیشتر رلههای حرارتی طوری ساخته شدهاند که مستقیماً زیر کنتاکتور همسری خود پیچ شوند و نیازی به سیمکشی اضافه نباشد. به همین دلیل پیش از خرید باید مطمئن شوید رله با سری کنتاکتور شما سازگار است؛ برای این کار میتوانید انواع کنتاکتور اشنایدر را ببینید. اگر رله باید جدا از کنتاکتور نصب شود، از ترمینال بلاک مخصوص نصب جداگانه استفاده میشود.
کلاس تریپ رله حرارتی
کلاس تریپ حداکثر زمان قطع رله را بر حسب ثانیه، در جریانی حدود ۷٫۲ برابر جریان تنظیمی، نشان میدهد. کلاس ۱۰ یعنی قطع در کمتر از ۱۰ ثانیه و برای راهاندازی معمولی موتورها، مانند پمپها و نوار نقالهها، مناسب است. کلاس ۲۰ و ۳۰ برای بارهایی با اینرسی بالا و راهاندازی طولانی مانند فنهای بزرگ، سانتریفیوژها و آسیابها به کار میرود تا رله در حین راهاندازی بهاشتباه قطع نکند.
نحوه انتخاب و تنظیم رله حرارتی
اولین قدم، خواندن جریان نامی از پلاک موتور است. رلهای را انتخاب کنید که این جریان در محدوده تنظیم آن، ترجیحاً نزدیک وسط محدوده، قرار بگیرد؛ مثلاً برای یک موتور ۷٫۵ کیلووات با جریان حدود ۱۵ آمپر، رنج ۱۲ تا ۱۸ آمپر انتخاب مناسبی است. سپس پیچ تنظیم را روی جریان نامی موتور قرار دهید. در راهاندازی ستاره مثلث که رله در مسیر سیمپیچها نصب میشود، تنظیم باید حدود ۵۸ درصد جریان نامی باشد. برای اطمینان از درستی تنظیم، جریان واقعی موتور در حال کار را با کلمپمتر یا یکی از انواع آمپرمتر تابلویی بررسی کنید.
حالت ریست را هم در نظر بگیرید. ریست دستی در بیشتر کاربردها ایمنتر است، چون از روشن شدن ناگهانی موتور پس از خنک شدن رله جلوگیری میکند. رله حرارتی از قطع فاز تا حدی محافظت میکند، اما برای حفاظت کامل در برابر قطع فاز، توالی فاز و عدم تعادل ولتاژ بهتر است قیمت رله کنترل فاز سهفاز ABB را هم بررسی کنید.
قیمت رله حرارتی به چه عواملی بستگی دارد؟
قیمت رله حرارتی به برند، محدوده جریان، نوع ساخت (بیمتال یا الکترونیکی)، کلاس تریپ و امکاناتی مانند حساسیت به قطع فاز و کنتاکتهای کمکی بستگی دارد. مدلهای بیمتال رنج پایین معمولاً اقتصادیترین گزینهاند و رلههای الکترونیکی و رنجهای بالای ۱۰۰ آمپر هزینه بیشتری دارند. به دلیل نوسانات نرخ ارز و بازار تجهیزات برق صنعتی، برای اطلاع از قیمت روز و موجودی هر مدل، صفحه همان محصول را ببینید یا برای استعلام قیمت روز با کارشناسان فروش تماس بگیرید.
خرید رله حرارتی از برق و صنعت شاهین
برق و صنعت شاهین رلههای حرارتی، کنتاکتورها و تجهیزات حفاظتی موتور را برای تابلوسازان، پیمانکاران و واحدهای تعمیر و نگهداری عرضه میکند. اگر در حال طراحی یا بازسازی تابلو هستید، مقاله انواع تجهیزات تابلو برق صنعتی دید خوبی از جایگاه بیمتال در کنار سایر اجزای تابلو به شما میدهد. اگر در انتخاب رنج، کلاس تریپ یا سازگاری با کنتاکتور تردید دارید، پیش از خرید رله حرارتی با کارشناسان ما مشورت کنید.
سوالات متداول درباره رله حرارتی
تفاوت رله حرارتی و کلید حرارتی چیست؟
رله حرارتی فقط در برابر اضافهبار عمل میکند و از طریق کنتاکتور مدار را قطع میکند، اما کلید حرارتی (کلید محافظ موتور) حفاظت حرارتی و مغناطیسی را در یک دستگاه دارد و خودش در برابر اضافهبار و اتصال کوتاه مدار قدرت را قطع میکند.
رله حرارتی را روی چه عددی تنظیم کنیم؟
روی جریان نامی درجشده در پلاک موتور؛ در راهاندازی ستاره مثلث با رله در مسیر سیمپیچها، روی حدود ۰٫۵۸ برابر جریان نامی.
چرا رله حرارتی بلافاصله پس از قطع ریست نمیشود؟
تیغههای دوفلزی باید ابتدا خنک شوند و به حالت اولیه برگردند؛ این زمان خنک شدن در واقع به موتور هم فرصت میدهد تا پیش از راهاندازی مجدد، دمایش پایین بیاید.